เกษตรที่น่าสนใจ
ชอบแนวทางนี้มากมาย

จากคุณณัฐพร บุตรโพธิื์

คอลัมน์วาระทีดีอาร์ไอ ในกรุงเทพธุรกิจ



คิดว่า ดีกว่า ต่างประเทศที่ทำได้เพียงลดต้นทุน

วิธีนี้มีเรื่องเล่าว่า เราช่วยฟื้นฟูระบบนิเวศ / มีเครื่องมือประเมินได้

ส่วนตัวคิดว่า เน้นหลากหลายดีกว่า การผลิตปริมาณมากก็ไม่ได้ช่วยต่อรองให้ราคาดีขึ้น คุณภาพในการปลูกที่ยอดเยี่ยม ความหลากหลายของผลิตภัณฑ์ / จำนวนที่พอเหมาะสอดคล้องกับปริมาณตลาดระดับบนที่ต้องการ น่าจะตอบโจทย์มากกว่า



ด้วยความเฉพาะของแต่ละระบบนิเวศน์ในท้องถิ่น ใครก็เลียนแบบได้ยากมาก



การท�าเกษตรแบบ

ผสมผสานโดยไม่ใช้สารเคมี

ร่วมกับการฟื้นฟูป่าเป็น

หนึ่งในแนวทางภายใต้

เกษตรกรรมยั่งยืน เพราะทั้งวิธีการเพาะปลูกและ

ผลผลิตที่ได้ดีต่อทั้งผู้บริโภคและเกษตรกร

ในระยะยาวโดยเฉพาะด้านสุขภาพ นอกจากนี้

การไม่ใช้สารเคมีในการท�าการเกษตรยังมีส่วนช่วย

ฟื้นฟูระบบนิเวศ ทั้งทรัพยากรดิน น�้า และป่าไม้

เท่ากับว่าประชาชน สังคม และสิ่งแวดล้อม

ต่างได้ประโยชน์

อย่างไรก็ดี ที่ผ่านมาการท�าการเกษตร

แบบผสมผสานแบบไม่ใช้สารเคมีร่วมกับการ

ฟื้นฟูป่ายังเป็นเพียง “ทางเลือก” ในการท�าการ

เกษตร ปัจจุบันยังไม่ได้มีการน�าไปปฏิบัติเป็น

วงกว้างในกลุ่มเกษตรกรไทย

สาเหตุส่วนหนึ่งอาจเป็นเพราะที่ผ่าน

มายังไม่มีการติดตาม และประเมินความคุ้ม

ค่าต่อประชาชน สังคมและสิ่งแวดล้อม จาก

การท�าการเกษตรในลักษณะดังกล่าว

แนวทางหนึ่งที่สามารถน�ามาใช้เพื่อประเมิน

ความคุ้มค่าทางสังคมและสิ่งแวดล้อม คือ การใช้

เครื่องมือ Social Return on Investment

(SROI) หรือ การประเมินผลตอบแทนทางสังคม

จากการลงทุนมาวัดความคุ้มค่า และจากผลการ

ศึกษาโดยสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย

ภายใต้โครงการ “การประเมินผลตอบแทนทาง

สังคมของโครงการฟื้นฟูภูมิทัศน์ป่าและการ

ส่งเสริมการผลิตอาหารอย่างยั่งยืน” ซึ่งได้รับการ

สนับสนุนจากส�านักงานคณะกรรมการส่งเสริม

วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)

ได้ใช้เครื่องมือ SROI มาวัดความคุ้มค่า

โครงกำรฟื้นฟูภูมิทัศน์ป่ำและกำรส่งเสริม

กำรผลิตอำหำรอย่ำงยั่งยืน (FLR349) ที่หลำย

ภำคส่วนทั้งภำครัฐ ภำคเอกชน และภำค

ประชำสังคม ร่วมลงทุนส่งเสริมให้เกษตรกรใน

พื้นที่ อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ ออกจำกวงจรกำร

เพำะปลูกข้ำวโพดเลี้ยงสัตว์ ปรับเปลี่ยนวิธีกำร

เพำะปลูกตำมแนวคิดของกำรปลูกป่ำ 3 อย่ำง

ประโยชน์ 4 อย่ำง ได้แก่ ไม้ยืนต้น พืชผัก

สมุนไพรต่ำงๆ แทนนั้นพบว่ำให้ผลคุ้มค่ำต่อ

เกษตรกรสังคม และสิ่งแวดล้อมอย่ำงยิ่ง

Social Return on Investment

(SROI) บอกอะไร

เพื่อศึกษาว่าโครงการที่เข้าไปช่วยเหลือ

เกษตรกรใน อ.แม่แจ่ม นั้นเป็นไปตามเป้าหมาย

และคุ้มค่าหรือไม่ ทีมวิจัยใช้เครื่องมือ Social

Return on Investment (SROI) โดยสอบถาม

การเปลี่ยนแปลงต่างๆ ที่เกิดขึ้นกับผู้มีส่วนร่วม

ในโครงการ ได้แก่ เกษตรกร องค์กรปกครอง

ส่วนท้องถิ่น ผู้บริโภค ร้านอาหาร และภาคีเครือข่าย

จากนั้นทางทีมวิจัยได้ตีมูลค่าผลลัพธ์ที่เกิด

ขึ้นทั้งที่เป็นตัวเงินและไม่ใช่ตัวเงินออกมา

เปรียบเทียบกับเงินต้นทุนที่ใช้ไป

จากการศึกษาพบว่าการเปลี่ยนแปลงที่

เกิดขึ้นจากโครงการมีหลายมิติ ไม่ว่าจะเป็น

เกษตรกรมีสุขภาพกายดีขึ้น ความสัมพันธ์

กับคนในครอบครัวดีขึ้น ท�าให้มีชีวิตความ

เป็นอยู่ที่ดี ทั้งผู้บริโภคเองก็ได้บริโภคอาหารที่

ปลอดภัยจากสารเคมีเกษตร ท�าให้มีสุขภาพดี

หรือแม้แต่ภาครัฐก็มีภาระในการรักษาพยาบาล

ผู้ที่เจ็บป่วยจากสารเคมีลดลง

นอกจากด้านสุขภาพแล้ว ยังมีการ

เปลี่ยนแปลงด้านสิ่งแวดล้อมที่เกิดจากการที่

พื้นที่ป่าได้รับการฟื้นฟูท�าให้เป็นแหล่งกักเก็บ

คาร์บอน และยังท�าให้ภาครัฐประหยัด

งบประมาณในการจัดการสิ่งแวดล้อมอีกด้วย

คุ้มค่ำแค่ไหน วัดด้วยมูลค่ำระหว่ำงผล

ที่สังคมได้เป็นตัวเงิน กับเงินลงทุนของโครงกำร

ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่า มูลค่าปัจจุบัน

ของผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นจากโครงการนี้สูงถึง

176,954,579.83 บาท ในขณะที่มูลค่าปัจจุบันของ

เงินลงทุนที่หน่วยงานต่างๆ ลงทุนในโครงการ

นี้เท่ากับ 20,944,832.85 บาท ดังนั้น มูลค่า

ปัจจุบันของผลตอบแทนทางสังคมจากการลงทุน

(SROI) เท่ากับ 8.4 นั่นหมำยถึงทุกๆ 1 บำท

ที่เรำลงทุนในโครงกำรก่อให้เกิดผลตอบแทน

ทำงสังคมเท่ำกับ 8.4 บำท ความคุ้มค่าที่ปรากฏ

เป็นตัวเลขนี้ ถือเป็นข้อมูลส�าคัญที่ใช้ประกอบการ

ตัดสินใจลงทุน สนับสนุนโครงการต่อไป และ

ยังเป็นข้อมูลชี้วัดการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น

ซึ่งจะเป็นประโยชน์ส�าหรับการติดตามและ

ประเมินผลอีกด้วย

SROI วัดผลเพื่อขยำยผลโครงกำร

พัฒนำต่ำงๆ อย่ำงยั่งยืน

นอกเหนือจากโครงการที่ผู้เขียนกล่าวถึง

ข้างต้นแล้ว ยังมีโครงการที่มีลักษณะคล้ายคลึง

กันอีกจ�านวนมากที่ไม่ได้รับการขยายผล ส่งเสริม

ไม่ว่าจะเป็นโครงการช่วยเหลือสังคม โครงการ

CSR ต่างๆ ซึ่งส่วนใหญ่ส่งผลกระทบและเป็น

ประโยชน์ต่อกลุ่มคนจ�านวนมากและส่งผลต่อ

สิ่งแวดล้อมด้วย

จากผลศึกษาข้างต้นท�าให้ผู้เขียนเห็น

ว่ำเครื่องมือวิเครำะห์ผลตอบแทนทำงสังคม

SROI นี้มีประโยชน์และสำมำรถน�ำไปประยุกต์

ใช้เพื่อวัดมูลค่ำทำงสังคมในโครงกำรพัฒนำ

หรือโครงกำรเพื่อสังคมต่ำงๆ ที่มีผลกระทบ

ต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะกรณีที่

การเปลี่ยนแปลงไม่มีราคาตลาด เพื่อเป็นข้อมูล

ให้นักลงทุนและผู้ก�าหนดนโยบายที่เกี่ยวข้อง

เห็นประโยชน์ที่เกิดขึ้นอย่างชัดเจน น�าไปสู่การ

ลงทุนเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนอย่างต่อเนื่อง
SHARE

Comments