แนววิถีใหม่ของผ้าไหมมัดหมี่
“Mai Taem Mi has a Tie-Dye Woven Fabric Innovation” 
“ Thai Silk is very beautiful”  She said
“ผ้าไหมแต้มหมี่ นวัตกรรมลายมัดหมี่”  
“ผ้าไหมไทยสวยมาก” เสียงชมไม่ขาดปากจากชาวต่างชาติที่ยืนชื่นชม และกำลังจับผ้ามาทาบกับตัวเองด้วยความหลงใหล ในความงามของผ้าไทย ณ ไอคอนสยาม กรุงเทพฯ

จากการสำรวจข้อมูลของศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (SACICT) ผ้าไหมแต้มหมี่เป็นการสร้างสรรค์พัฒนาออกแบบลวดลายใหม่ ๆ มากขึ้นกว่า 400 ลาย โดยลายที่ได้รับความนิยม เช่น ลายแคน ลายดินแตก ลาย 5 ท่อน ลายดอกกุหลาบ ลายเสือ ลายเชิงไดโนเสาร์ ลายข้าวหลามตัด และลายน้ำฟองหน่วย เป็นต้น บางลายพัฒนาประยุกต์มาจากลวดลายโบราณ

ข่าวประชาสัมพันธ์ออกสื่อเรื่องราวการพัฒนากระบวนการผลิตผ้าไหมมัดหมี่ด้วยเทคนิคการแต้มสี เพื่อแก้ไขกระบวนการผลิตดั้งเดิมที่ใช้เวลานานและเป็นแนวทางเพิ่มผลผลิตให้กับชุมชนทอผ้า แต่กลับเกิดกระแสของเหล่าครูผ้า และหลายคนในวงการอนุรักษ์แสดงความคิดเห็นแตกต่างกันไป

ข้าพเจ้าในฐานะผู้อนุรักษ์ยุคใหม่ ก็ยังประวิง สองจิตสองใจระหว่างข่าวดีของนวัตกรรมใหม่ ที่จะยกระดับชุมชน กับความกังวลของการจากหายไปของวิถีทอผ้าแบบดั้งเดิม จึงเป็นจุดเริ่มต้นของการเดินทางหาคำตอบ 
การเดินทางสู่ขอนแก่น แดนอีสานช่วงฤดูร้อน ผู้นำชุมชนที่ให้เกียรติเป็นไกด์นำทางข้าพเจ้า พาเยือนชุมชนแบบวิถีไทย พานั่งรถซาเล้งเข้าหมู่บ้าน วิ่งไปบนถนนโรยหินกรวด ชมสองข้างทางเป็นทุ่ง หนทางไม่ไกลนัก

ณ.ที่หมายปลายทาง รถซาเล้งจอดให้ลงหน้าประตูทางเข้าพอดิบพอดี ป้ายบนแผ่นไม้มองเห็นตัวอักษรสีขาวชัดเจนเขียนว่า “วิสาหกิจชุมชนผ้าไหมมัดหมี่บ้านหัวฝาย” และอีกป้ายไม้ถัดลงมาเขียนเป็นคำกลอนว่า
ลือนามแหล่งเรียนรู้และดูงาน     
สืบสานวัฒนธรรมไทย   
ภูมิปัญญาผ้าไหม      
ร้อยดวงใจชุมชน

"วิสาหกิจชุมชนแห่งนี้เป็นกลุ่มหัตถกรรม​    ที่ต่อยอดการทอผ้าไหมแต้มหมี่​ จนเป็นเอกลักษณ์โดดเด่นที่ว่ากันว่า  ลวดลายผ้าไหมแต้มหมี่ที่นี่ถือเป็นสุดยอดที่ไม่เหมือนใคร ด้วยสีสัน เส้นลายประยุกต์เข้ากับยุคสมัยนิยม และความเป็นสากล" เสียงพูดของผู้ต้อนรับ

ทำให้ข้าพเจ้าอดใจไม่ไหวก้าวเดินเข้าไปเป็นคนแรก

ร้านขายผ้าขนาดไม่ใหญ่นักเป็นจุดแรกที่ข้าพเจ้าสะดุดตา คงเพราะสีสันสดสวยของผ้าไหมที่แขวนโชว์หน้าร้าน ชวนให้สายตามองเข้าไปด้านใน เห็นมีทั้งผ้าไหมเป็นผืนแขวนเรียง ผ้าพับกอง และงานตัดสำเร็จเป็นเสื้อกระโปรงบนราวมากมาย หลายคนที่ร่วมเดินทางชี้เป้า เปิดประตูเข้าไปเลือกชมผ้าในร้านด้วยความตื่นเต้น

สำหรับข้าพเจ้ากวาดตามองกี่ทอผ้า กลับเห็นพี่ๆ สองสามคนนั่งอยู่หน้าโฮงคันหมี่ มือข้างหนึ่งถือพู่กัน อีกข้างหนึ่งใส่ถุงมือยาง มีภาพวาดวางอยู่ด้านข้างระดับสายตามองเห็นชัด บริเวณนั้นมีกลิ่นสี แต่ไม่ค่อยฉุนสักเท่าไหร่ บทสนทนาระหว่างพี่ท่านหนึ่งที่กำลังทำงาน ก็เริ่มต้นเมื่อข้าพเจ้าเดินเข้าไปมองใกล้ๆและนั่งยองๆลง
“ วิธีนี้มันเร็ว แต้มสีเป็นภาพตามลายตามแบบ ด้วยสีย้อมเย็น” ตอนพี่พูด มือก็จิ้มพู่กันแต้มสีลงไปที่เส้นไหมบนโฮง มืออีกข้างหนึ่งขยี้ สีกับเส้นไหมตรงจุดที่แต้มอย่างตั้งอกตั้งใจ

“เป็นสีย้อมเย็น ที่เค้าบอกกันว่าเป็นนวัตกรรมใหม่ใช่มั้ยคะ”
“ใช่แล้ว”

ข้าพเจ้ามองบนโฮงเห็นสีที่ถูกแต้มเป็นดวงๆ ปื้นๆ ตามแบบ แต่มองไม่เห็นเป็นภาพอะไร สิ่งหนึ่งที่สังเกตคือสีสันโดดเด่น

“พอแต้มเสร็จ แล้วต้องเอาไปพักไว้ก่อนมั้ยคะ”
“พักไว้ก่อนให้มันแห้ง ทิ้งไว้ 2วัน แล้วเอาไปล้างออก สีก็อาจจะหลุดบ้าง น้อยน้อย” พี่พูดสำเนียงออกอีสาน และอธิบายต่อว่า “แล้วค่อยเอาขึ้นกี่ทอแบบเดิม”

“อันนี้แต้มลายอะไรคะ”
“มาราเกต คือลายสมัยใหม่”

จากการสนทนากับหลายท่าน ณ ที่แห่งนี้ ยืนยันคำบอกเล่าเป็นเรื่องจริงว่าผ้าไหมแต้มหมี่เป็นที่นิยมโดยเฉพาะชาวต่างชาติ ด้วยสีสัน ลายผ้าแนวประยุกต์แบบทันสมัย และดูเหมือนว่าภูมิปัญญาที่นวัตกรรมเข้ามาช่วยหนุนนำ ช่วยยกระดับชุมชน สร้างงาน สร้างอาชีพ เพิ่มรายได้

 มุมความเปลี่ยนแปลงจากการทอแบบดั้งเดิม ที่ข้าพเจ้ามอง 
o กระบวนการผลิตผ้าลายมัดหมี่ด้วยการแต้มหมี่ด้วยสีรีแอคทีฟ  ชนิดระบายบนโฮงมัดหมี่ทุกสี​พร้อมกันในครั้งเดียวแทนการมัดหมี่แบบเดิม 
o​ ขั้นตอนการแช่สารกันสีตก ลดระยะเวลาการแช่ผ้า  
o​ ใช้เส้นไหมธรรมชาติแบบเดิม
o​ ใช้อุปกรณ์การทอดดั้งเดิม อาทิ กี่ทอ โฮงคันหมี่ กระสวย
o​ สามารถสร้างสรรค์ลวดลายด้วยตนเองจากพื้นฐานเดิม
o​ ลวดลายที่เหมาะสมสำหรับเทคนิคนี้เป็นลายที่มีขนาดใหญ่เท่านั้น
o​ สอนส่งต่อช่างทอรุ่นหลังได้ง่าย เพราะเทคนิคการแต้มหมี่ทำได้เร็วและไม่ยาก 
o​ สร้างงานเพิ่มรายได้มากขึ้น

หากคุณเป็นคนหนึ่งที่ชอบและใช้ผ้าไทย หัวใจของคุณจะตอบรับนวัตกรรมนำสมัยผ้าไหมแต้มหมี่ หรือยังคงอยากอนุรักษ์ รักชอบผ้าไหมมัดหมี่ที่ใช้เทคนิคการทอแบบโบราณกาล คุณล้วนเป็นคนสำคัญเพราะ 
คุณ คือ หนึ่งกำลังใจให้ช่างทอผ้าคุณคือหนึ่งกำลังใจที่ส่งต่อให้ช่างทอผ้าไทยยังคงสร้างสรรค์งานทอที่เป็นศิลปหัตถกรรมอันงดงาม เป็นเอกลักษณ์ของไทย ให้เป็นความภาคภูมิใจสืบไป


การเดินทาง  /Bpw Khonkaen
Credit Photo : NariNa
ที่มา https://www.sacict.or.th/uploads/items/attachments 

SHARE
Written in this book
หัวใจรักษ์ผ้าซิ่น
เพียงด้วยหัวใจหลงรักความงามและด้วยหัวใจอนุรักษ์​ภูมิปัญญาบนผืนผ้า​ไทย ทำให้หลายช่วงของชีวิตมีโอกาส อ่านศึกษา เดินทาง​ เรียนรู้ สัมผัส​ แกะรอยเรื่องราว จึงขอบันทึกฝากไว้ใน ebook เล่มนี้ __เรื่องราววิถีชีวิตไทย ที่ถักทอบนผืนผ้า ฝันไม่อยากให้เป็นเพียงตำนาน ขอคงไว้สู่สตรีรุ่นต่อรุ่น__
Writer
NariNa
Writer vs Dream
_ Find to Found A day _

Comments

Papilion
13 days ago
😮
สีรีแอคทีฟ?
ย้อมเย็น?
มาราเกต? 🤔
อะไรกันครับ อธิบายหน่อย...

แล้วถ้าผ้าไหมไทย เอามาลงเทียนเขียนลายระบายสีแบบผ้าบาติค ได้ไหมครับ?
ลองไหม? เดี๋ยวผมช่วยระบายสี 😁😋
Reply
Papilion
13 days ago
อ๋อออออออ  หมายถึงไม่ต้องต้มรึเปล่าครับ เลยเรียกย้อมเย็น เหมือนพวกหีบเย็น สกัดเย็น (เดา) 😋
NariNa
13 days ago
ใช่ค่ะตามชื่อเลย​ ถ้าแบบเดิมสีไดเร็ค​ย้อมในน้ำร้อนเท่านั้น
Papilion
13 days ago
👍 งั้นเรื่องต่อไปมาเลยครับ รออ่าน 😁