เบิ่งลวดลายบนผืนผ้าอีสาน
"  ลายผ้าหยาดพิรุณ​  "  สร้างสรรค์โดยกลุ่มหัตถกรรมภาคอีสาน  ที่ได้แรงบันดาลใจจากโครงการฝนหลวง ของพ่อหลวงรัชกาลที่ 9 ถูกออกแบบเป็นลวดลายอันประณีต​ ปีพ.ศ.2562

ช่วงชีวิตที่ผ่านมา       ข้าพเจ้าได้มีโอกาสเยือนหลายหมู่บ้าน หลายจังหวัดในภาคอีสาน  อาทิเช่นหมู่บ้านอำเภอชนบท จังหวัดขอนแก่น และชุมชนบ้านตระการ จังหวัดอุบลราชธานี เรียนรู้การทอผ้า มือจับกระสวย เท้าเหยียบตีนฟืม บนกี่ทอผ้าพื้นเมืองที่ยังคงใช้งานจริง แกะรอยความงามลวดลายผ้าอีสาน

ภาคอีสานหรือภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีพื้นที่ 20 จังหวัด ประกอบด้วยกลุ่มชนชาติพันธุ์ต่างๆ มากกว่า 20 ชาติพันธุ์ ส่วนมากเป็นกลุ่มชนชาวไทยเชื้อสายไท-ลาว หรือชนเผ่าไท-ลาว ยังมีกลุ่มชนเผ่าอื่นๆ อีกเช่น ข่า กระโส้ กะเลิง ส่วย และเขมร กระจายอาศัยอยู่เป็นกลุ่มในแต่ละจังหวัด ซึ่งการอพยพย้ายถิ่นฐานของชนเผ่าเหล่านี้ ไม่เพียงเป็นต้นสายสัมพันธ์การดำรงชีวิต แต่ยังเป็นสายใยถักทอวัฒนธรรมบนผืนผ้าจนเป็นภูมิปัญญาเล่าขานมาจนถึงปัจจุบันยุค 4.0

จากศึกษาภูมิประวัติพบว่า ลวดลายผ้าแต่ละลายมี “เรื่องเล่าขาน” อยู่เบื้องหลัง เปรียบเสมือน
"ผืนผ้า" คือกระดาษ   "ลวดลาย" คือเรื่องราวภูมิปัญญาไทย&วัฒนธรรมที่ผู้คิดค้นลายอยากส่งต่อให้อนุรักษ์ไว้ หากย้อนรอยอดีตบรรพบุรุษ ผ้าเก่าโบราณคร่ำคร่าอายุกว่า 1000ปี ที่เหล่าช่างทอผ้า หรือครูผ้าเก็บสะสม รวมถึงหนังสือผ้าโบราณ ถือเป็นขุมทรัพย์ ของใครหลายคนที่ติดตามศึกษา

การเก็บรักษาลวดลายผ้ายังคงเป็นวัตถุประสงค์ของกลุ่มอนุรักษ์ยุคใหม่ มีหลายหน่วยงานจัดเก็บลายผ้าอีสานเป็นฐานข้อมูลอีเลกทอนิก  อย่างศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ  สำนักงานหม่อนไหมเฉลิมพระเกียรติ สถาบันวิจัยศิลปะและวัฒนธรรมอีสาน และศูนย์ความเป็นเลิศด้านสิ่งทอพื้นเมืองฯ เป็นต้น ผู้สนใจสามารถสืบค้นได้จากเว็บไซต์ ทำให้ขุมทรัพย์ภูมิปัญญาไทย กลายเป็นแหล่งเรียนรู้ในรูปแบบยุคดิจิตอล

การอนุรักษ์ลวดลายผ้าพื้นเมืองอีสานสืบทอดต่อๆ กันมา บางลายเป็นลายโบราณตกทอดมาจากชาติพันธุ์ จากรุ่นสู่รุ่น บางลายสาบสูญ แต่รุ่นลูกรุ่นหลานชุบชีวิตผ้าจากการถอดลายจากพิพิธภัณฑ์ หรือหนังสือผ้าโบราณ บางลายประยุกต์จากลายเก่า ออกแบบเป็นลายใหม่ และบางลายถูกคิดสร้างสรรค์ขึ้นใหม่

ความโดดเด่นบนผืนผ้าอีสานที่ถูกกล่าวขานไม่ขาดปาก คือ ลวดลายบนผ้าผืนงาม  หากจะจำแนกเทคนิคการทอสามารถแยกได้เป็น 3 กลุ่มใหญ่ๆ คือ การสร้างลวดลายก่อนการนำไปทอ เทคนิคหลักคือ “การมัดหมี่” แบบโบราณ “การแต้มหมี่” แบบนวัตกรรมใหม่ การสร้างลวดลายขณะที่กำลังทอ ส่วนใหญ่เป็นเทคนิค “การจก ยก ขิด เกาะ มุก” กลุ่มสุดท้ายเป็นการสร้างลวดลายหลังจากที่ทอผ้าเป็นผืนแล้ว คือ “การมัดย้อม” “การเขียนลายด้วยน้ำเทียน”

แนวคิดลวดลายผ้าที่สำคัญคือ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร พระองค์เป็นที่สุดของความภูมิใจของช่างทอที่เกิดในแผ่นดินรัชกาลที่ 9 จึงออกแบบถอดลายตามปรัชญาคำสอนแนวพระราชดำริ และโครงการพระราชกรณียกิจ สู่ลวดลายบนผืนผ้าเพื่อรำลึกถึง พระองค์ด้วยความจงรักภักดีตลอดกาล

ตัวอย่างเช่นในปี 2562 “ผ้าลายฝนหลวง” กลุ่มทอผ้าขิดไหมบ้านโพธิ์ค้ำ จังหวัดหนองบัวลำภู และ “ผ้าลายหยาดพิรุณ” กลุ่มหัตถกรรมคุ้มสุขโข จังหวัดขอนแก่น ที่ได้แรงบันดาลใจจากโครงการฝนหลวง ของพ่อหลวงรัชกาลที่ 9 ลวดลายทอเห็นเป็นริ้วดั่งสายฝนโปรย  ด้วยเทคนิคการทอแบบมัดหมี่

ทั้งนี้แนวคิดลวดลายส่วนใหญ่เกิดจากจินตนาการรอบตัว แรงบันดาลใจจากธรรมชาติ โดยภาพรวมแบ่งกลุ่มลวดลายออกเป็น ลายสัตว์ ที่มาของลายจากรูปร่าง อิริยาบถสัตว์ชนิดต่างๆ ลายพรรณไม้ ดอกไม้ ลายสิ่งของเครื่องใช้ และลายจากความเชื่อความศรัทธา
ถึงแม้ว่าแฟชั่นการนุ่งห่มเปลี่ยนไปตามยุคสมัย แต่แพรพรรณผืนงามที่ถักทอลวดลายในภูมิภาคอีสานแห่งนี้ ทำให้หัวใจสตรีไทยหลายกลุ่มยังคงอนุรักษ์ผ้าดินแดนอีสาน   และหลงใหลวิถีภูมิปัญญาที่บรรพบุรุษเล่าขานผ่านลวดลายบนผืนผ้าให้สืบสานรุ่นต่อรุ่น   เสมือนเป็นการส่งต่อคำมั่นสัญญาว่า    “ผ้าทอของไทยจะไม่เป็นเพียงตำนาน" 
ท้ายสุดผู้เขียนสืบค้น ลวดลายผ้าที่มีชื่อเสียง บ่งบอกความเป็นเอกลักษณ์ของ 20 จังหวัดภาคอีสาน มาฝากคุณผู้อ่านผู้มีหัวใจรักผ้าอีสาน เผื่อไว้เป็นข้อมูลอ้างอิงในการพิจารณาหาซื้อผ้าครั้งต่อไปกัน
1.ผ้าไหมลายตาราง -​ลายสิ่งของ จังหวัดนครราชสีมา
2.ผ้าไหมกาบบัวจกดาว -​ลายพรรณไม้ ลายธรรมชาติ จังหวัดอุบลราชธานี
3.ผ้าไหมลายหยาดพิรุณ -​ลายปรัชญาคำสอนของพ่อหลวง จังหวัดขอนแก่น
4.ผ้าตีนแดงลายหางกระรอกคู่ -​ลายสัตว์ จังหวัดบุรีรัมย์
5.ผ้าขิดลายบัวแดง ลายดอกไม้ จังหวัดอุดรธานี
6.ผ้ามัดหมี่ ซิ่นทิว -​ลายพรรรณไม้ จังหวัดศรีสะเกษ
7.ผ้ามัดหมี่โฮล -​ลายใบไผ่ ลายพรรณไม้ จังหวัดสุรินทร์
8.ผ้าไหมลายสาเกต -​ลายความเชื่อ ลายธรรมชาติ จังหวัดร้อยเอ็ด​ รวม 5 ลายพื้นบ้านคือ ลายโคมเจ็ด หมากจับ นาคน้อย คองเอี้ย (สายน้ำ) ค้ำเพา (เส้นยืนยง ความมั่นคง)
9. ผ้าย้อมครามลายสเก็ดธรรม -​ลายจากความเชื่อความศรัทธา จังหวัดสกลนคร
10.ผ้าไหมหมี่คั่นขอนารี -​ลายสิ่งของเครื่องใช้ จังหวัดชัยภูมิ
11.ผ้าไหมแพรวาลายใบบุ่น - ลายพรรรณไม้  จังหวัดกาฬสินธุ์ (ทอ​10ลายใน1 ผืน)
12.ผ้ามัดหมี่ สร้อยดอกหมาก -​ลายดอกไม้ จังหวัดมหาสารคาม
13.ผ้าลายมุก -ลายสิ่งของเครื่องประดับ จังหวัดนครพนม
14.ผ้ามัดหมี่ลายตุ้มใหญ่ -​ลายจากความเชื่อความศรัทธา จังหวัดเลย
15.ผ้าขอดลายลูกหวาย​-ลายพรรณไม้ จังหวัดยโสธร
16.ผ้ามัดหมี่ลายนาคคู่ -​ลายสัตว์แห่งความอุดมสมบูรณ์ จังหวัดหนองคาย
17.ผ้ากุดกวางสร้อย -​ลายธรรมชาติ จังหวัดหนองบัวลำภู
18.ผ้ามัดหมี่ลายหมากเบ็ง -​ลายพรรณไม้ จังหวัดบึงกาฬ
19.ผ้าขิดลายตะขอสลับเอื้อ -​ลายสิ่งของ จังหวัดอำนาจเจริญ
20.ผ้ามัดหมี่ลายแก้วมุกดา -​ลายสัตว์ ธรรมชาติ จังหวัดมุกดาหาร
ที่มา 
http://artculture.msu.ac.th/
https://www.isangate.com/
https://thaiunique.wordpress.
วีรธรรม ตระกูลเงินไทย และ โสมเพ็ญ ขุทรานนท์, ขิด จก ยก เกาะ มุก มัดหมี่- เบิ่งซิ่น กินแซ่บ, กรุงเทพฯ, บจก.สยาม เอ็ม แอนด์ บี พับลิชชิ่ง, พิมพ์ครั้งที่ 1, 2562
เดือนฉาย คอมันตร์, ฝ้าย ไหม สายใยแห่งคามผูกพัน, กรุงเทพฯ, บจก.อัมรินทร์ พริ้นติ่งแอนด์พับลิชชิ่ง (มหาชน) ,พิมพ์ครั้งที่ 1,2560
SHARE
Written in this book
หัวใจรักษ์ผ้าซิ่น
เพียงด้วยหัวใจหลงรักความงามและด้วยหัวใจอนุรักษ์​ภูมิปัญญาบนผืนผ้า​ไทย ทำให้หลายช่วงของชีวิตมีโอกาส อ่านศึกษา เดินทาง​ เรียนรู้ สัมผัส​ แกะรอยเรื่องราว จึงขอบันทึกฝากไว้ใน ebook เล่มนี้ __เรื่องราววิถีชีวิตไทย ที่ถักทอบนผืนผ้า ฝันไม่อยากให้เป็นเพียงตำนาน ขอคงไว้สู่สตรีรุ่นต่อรุ่น__
Writer
NariNa
Writer vs Dream
_ Find to Found A day _

Comments

Papilion
21 days ago
... 😮 มีหลายลายมากเลย มีซิ่นลายท้องเอี่ยน บ้างไหมครับ? 🤔
Reply
Papilion
20 days ago
555 จริงจังและจริงใจครับ 😊💗
NariNa
20 days ago
จะเชื่อดีมั้ยเนี่ย​ ¡¡
Papilion
20 days ago
555555 เน่ะ ผมออกจะน่าเชื่อถือนะครับ 🥺
suwaratsri
21 days ago
ขอบคุณเรื่องราวภูมิปัญญาบนผืนผ้า ช่วยกันอนุรักษ์สืบสานไว้ค่ะ
Reply
NariNa
20 days ago
ด้วยรักเสมอ 
Papilion
20 days ago
อ่อ แอดมิน ...ก่อต้อง หรือก่อตั้งครับ? 🤔
Reply
NariNa
20 days ago
อ่านละเอียดนะเนี่ย​
นักเขียนพิมพ์​ผิด​
Papilion
20 days ago
😄😋