แค่กำจัดนิสัยไม่ดีออกไปน่ะ ไม่พอหรอก
ถ้าพูดถึงนิสัยไม่ดีแล้ว คำตอบที่พบบ่อยๆ จะต้องมีการสูบบุหรี่ นอนตื่นสาย กินฟาสต์ฟู้ดบ่อยๆ นั่งอยู่กับที่เป็นเวลานาน และท่องโลกอินเตอร์เน็ตอย่างแน่นอน


แต่กิจกรรมที่ดูเผินๆแล้วมีสาระอย่างการเดินในร้านหนังสือก็ถือว่าเป็นนิสัยที่ไม่ดีเช่นกัน

เรามาดูความหมายของนิสัยไม่ดีกันซักหน่อยว่ามันคืออะไรกันแน่

นิสัยที่ไม่ดี (Bad Habit) ก็คือนิสัยที่คอยขัดขวางไม่ให้เราไปสู่เป้าหมายที่วางไว้และทำให้เราเสียทั้งพลังงานและเวลาไปโดยเปล่าประโยชน์  

อย่างตัวผม หนึ่งในนิสัยที่ไม่ดีของผมคือใช้เวลาเดินเล่นในร้านหนังสือมากเกินไป โดยปกติผมเดินไปเรื่อยๆ ถ้าเจอหนังสือเล่มไหนน่าสนใจก็ซื้อ แต่ถึงจะไม่มีอะไรจะซื้อผมก็ยังเข้าร้านหนังสืออยู่ดี ซึ่งการที่ผมมีนิสัยแบบนี้ทำให้เวลาในการอ่านหนังสือน้อยลงไปและเสียเวลาไปเปล่าประโยชน์

นิสัยที่ไม่ดีต่างๆ เป็นตัวขัดขวางการไปสู่เป้าหมายของเรา มันเป็นสิ่งไม่ดีแต่ก็เลิกได้ยาก ถ้าเราอยากเลิกนิสัยพวกนี้ เราคงต้องค้นหาสาเหตุซะก่อนว่ามันเกิดขึ้นได้ยังไง ซึ่งเรื่องนี้ James Clear ผู้เขียนหนังสือขายดีอย่าง Atomic Habits น่าจะมีคำตอบให้กับเราได้

Clear บอกว่านิสัยไม่ดีของคนเราส่วนใหญ่เกิดมาจากสองสิ่งนั่นคือ ความเครียดและความเบื่อหน่าย  

เวลาที่เราเกิดความรู้สึกเครียดหรือเบื่อหน่าย เราจัดการแก้ปัญหาด้วยพฤติกรรมที่ไม่ดี อย่างเช่น เวลาเครียดก็สูบบุหรี่ เวลาโมโหหิวก็แก้ด้วยการกินของหวาน เวลาที่เริ่มเบื่องานก็หยิบโทรศัพท์ขึ้นมาเล่น ซึ่งแม้ว่าสิ่งเหล่านี้จะเป็นนิสัยที่ไม่ดีแต่มันก็จัดการความเครียดและความเบื่อของเราอย่างได้ผล  

แน่นอนว่านิสัยที่เรามีอาจจะเกิดจากปัจจัยอื่นที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับความเครียดหรือความเบื่อหน่าย ในกรณีนั้นเราอาจจะต้องค้นหาสาเหตุอย่างอื่นลึกลงไปอีก แต่โดยส่วนใหญ่แล้ว ความรู้สึกด้านลบทั้งสองนี้เป็นตัวก่อให้เกิดพฤติกรรมที่ไม่ดีต่อตัวเรา

แต่ก็ใช่ว่ามีแต่นิสัยที่ไม่ดีเท่านั้นที่สามารถจัดการกับความเครียดและความเบื่อหน่ายได้ Clear บอกว่าเราเองก็สามารถจัดการกับความรู้สึกด้านลบเหล่านี้ได้ด้วยพฤติกรรมที่ดี
-สิ่งไม่ดีจงออกไป สิ่งที่ดีจงเข้ามา 
นิสัยต่างๆ ที่เรามีต่างมีสาเหตุของการเกิด ในบางครั้งนิสัยที่ไม่ดีของเราเกิดขึ้นก็เพื่อทำประโยชน์บางอย่างแก่ตัวเรา

ยกตัวอย่างการเดินเล่นในร้านหนังสืออีกซักรอบ การใช้เวลาเดินเล่นในร้านหนังสือมากเกินไปทำให้เวลาอ่านหนังสือที่น้อยอยู่แล้วมันน้อยลงไปอีก ผมคงไม่สามารถเก็บเกี่ยวความรู้จากหนังสือได้ถ้าผมยังเดินเล่นอยู่อย่างนี้ แต่ข้อดีของมันก็คือมันเป็นกิจกรรมคลายเครียด มันสามารถแก้เบื่อได้และบางทีผมก็เกิดไอเดียบางอย่างเวลาที่เดินเล่นในร้านหนังสือ

เพราะเหตุนี้นี่เอง การที่มันมีข้อดีอยู่บ้างมันจึงเป็นเรื่องยากที่เราจะเลิกนิสัยนั้นไปเฉยๆ การที่เรารู้ตัวว่ามีนิสัยที่ไม่ดีแล้วสั่งตัวเองว่าให้หยุดทำย่อมไม่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง ทางที่ดีกว่าคือ เราต้องเอานิสัยที่ไม่ดีนั้นออกไปแล้วแทนที่มันด้วยนิสัยที่ดีที่สร้างผลลัพธ์อย่างเดียวกัน 

ถ้าผมต้องการเลิกนิสัยเดินเล่นในร้านหนังสือนานเกินไป ผมก็สามารถเปลี่ยนเป็นสร้างนิสัยให้ตัวเองหยิบหนังสือขึ้นมาอ่านทุกครั้งที่รู้สึกเบื่อ โดยที่มันมีผลลัพธ์อย่างเดียวกันคือสามารถแก้อาการเบื่อได้และนิสัยใหม่นี้ยังทำให้ผมได้ความรู้และไอเดียเพิ่มอีกต่างหาก

Clear กล่าวว่านิสัยที่ไม่ดีเกิดขึ้นเพราะความต้องการบางอย่างในชีวิตเรา การที่เราจะกำจัดนิสัยไม่ดีนั้นทิ้งโดยไม่มีการทดแทนทำให้เราไม่สามารถเลิกนิสัยที่ไม่ดีนั้นได้อย่างเด็ดขาด ดังนั้นเราจึงจัดการนิสัยไม่ดีนั้นด้วยการแทนที่ด้วยนิสัยที่ดีที่สามารถเติมเต็มความต้องการแบบเดียวกันได้ 
-วิธีจัดการนิสัยที่ไม่ดี -- นี่คือวิธีที่ Clear แนะนำแก่เรา

หาสิ่งแทนที่นิสัยที่ไม่ดี : เราจำเป็นต้องมีแผนการล่วงหน้าในการตอบสนองต่อความรู้สึกเครียดหรือเบื่อหน่าย ซึ่งในการวางแผนนี้เราอาจจะใช้แผน “ถ้า…...แล้ว……”(If...X...the...Y…)  ของ  Heidi Grant Halvorson ได้

เช่น “ถ้าฉันรู้สึกเครียดจนอยากสูบบุหรี่แล้ว ฉันจะออกไปวิ่ง” “ถ้าฉันอยากกินอะไรหวานๆแล้วล่ะก็ ฉันจะกินกล้วยแทน” “ถ้าฉันอยากคลายเครียด ฉันจะหาที่นั่งอ่านหนังสือ” ไม่ว่าความรู้สึกของเราจะเป็นอะไรก็ตาม เราก็ต้องมีแผนล่วงหน้าเสมอเวลาที่เกิดความรู้สึกเหล่านั้น

กำจัดตัวกระตุ้นทิ้งไป : ถ้าคุณสูบบุหรี่ทุกครั้งที่ดื่มเหล้า คุณก็ต้องอย่าไปเที่ยวผับ ถ้าคุณกินคุ้กกี้เป็นกล่องๆเมื่ออยู่บ้าน คุณก็ควรจะโยนคุ้กกี้พวกนั้นทิ้งไปซะ ถ้าคุณหยิบโทรศัพท์ขึ้นมาดูทุกครั้งก่อนนอน คุณก็ควรจะเอาโทรศัพท์ไว้นอกห้องนอน ถ้าอยากให้ตัวคุณสร้างนิสัยที่ดีได้ง่ายขึ้น วิธีที่ดีก็คือหลีกเลี่ยงนิสัยไม่ดีซะตั้งแต่แรก สร้างสิ่งแวดล้อมที่ดีต่อตัวคุณแล้วการเลิกนิสัยที่ไม่ดีจะง่ายขึ้น

ร่วมมือกับคนอื่น : กี่ครั้งแล้วที่เราลดน้ำหนักคนเดียวไม่สำเร็จ Clear แนะนำว่าเราควรหาคนมาร่วมมือกับเราในการเลิกนิสัยที่ไม่ดีจะดีกว่า เพราะการจับคู่จะทำให้เราแต่ละคนมีความรับผิดชอบและฉลองความสำเร็จไปด้วยกัน อีกทั้งการที่เรารู้ว่าอีกฝ่ายคาดหวังกับตัวเราก็เป็นตัวกระตุ้นชั้นดี

พาตัวเราไปอยุ่ท่ามกลางกลุ่มคนที่ใช้ชีวิตอย่างที่เราอยากเป็น : เราไม่จำเป็นต้องทิ้งความสัมพันธ์กับเพื่อนเก่า แต่ก็อย่าประเมินพลังในการหาความสัมพันธ์ใหม่ๆต่ำเกินไป

เราไม่จำเป็นต้องเป็นคนอื่น เราแค่กลับไปเป็นคนเก่าก็พอ : เวลาที่เราต้องการกำจัดนิสัยที่ไม่ดี เรามักจะคิดว่าเรากำลังกลายเป็นคนใหม่ แต่ความจริงแล้วเราก็มีคนๆนั้นที่ไร้ซึ่งนิสัยที่ไม่ดีนั้นอยู่ในตัวเราตั้งแต่แรก 

ลองนึกถึงอดีตกันดู เราไม่จำเป็นต้องเลิกบุหรี่ เราแค่กลับไปเป็นเก่าที่ไม่เคยสูบบุหรี่ เราไม่จำเป็นต้องพยายามลดน้ำหนักเพื่อกลายเป็นคนใหม่ เราแค่กลับไปเป็นคนเดิมที่มีน้ำหนักสมส่วนก็พอแล้ว

ใช้คำว่า “แต่” เพื่อก้าวข้ามความคิดด้านลบ : เวลาที่เราพยายามเลิกนิสัยที่ไม่ดี เรามักจะเกิดความคิดด้านลบขึ้นมาบ่อยๆ มันง่ายมากที่เราจะเกิดความท้อแท้ขึ้นในใจ ดังนั้นเมื่อเราเกิดความท้อแท้ เราต้องใช้คำว่า “แต่” ให้เป็นประโยชน์

“ฉันอ้วนและรูปร่างไม่ดี แต่ ฉันสามารถมีหุ่นที่ดีได้ภายในสามเดือน”
“ฉันมันห่วยและไม่มีใครให้ความเคารพ แต่ ฉันกำลังพัฒนาความสามารถที่มีค่าอยู่”
“ฉันล้มเหลว แต่ บางทีคนอื่นๆก็ล้มเหลวเช่นกัน”

วางแผนสำหรับความผิดพลาด : เป็นเรื่องปกติที่เราจะทำพลาดและออกนอกเส้นทาง ดังนั้นเราควรวางแผนเมื่อเราทำพลาดตั้งแต่แรก เราทุกคนสามารถออกนอกเส้นทางได้ แต่สิ่งที่แตกต่างระหว่างคนที่สุดยอดกับคนธรรมดาก็คือ พวกคนที่สุดยอดสามารถกลับเข้าสู่เส้นทางที่ถูกต้องได้อย่างรวดเร็ว  
Clear ทิ้งท้ายว่าก้าวแรกในการจัดการนิสัยที่ไม่ดีก็คือ การตระหนักรู้ เราคงไม่สามารถกำจัดนิสัยที่ไม่ดีได้ ถ้าเราไม่รู้ตัวว่าเรามีนิสัยแบบนั้น ลองตั้งคำถามเหล่านี้ดู แล้วเราจะรู้จักตัวเรามากขึ้น



-นิสัยไม่ดีของเราเกิดขึ้นเมื่อไหร่

-เราทำนิสัยไม่ดีเหล่านั้นกี่ครั้งในแต่ละวัน

-ตอนที่เกิดนิสัยที่ไม่ดี ตอนนั้นเราอยู่ที่ไหน

-ตอนที่ทำนิสัยที่ไม่ดี เราอยู่กับใคร

-อะไรเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดนิสัยที่ไม่ดีนั้น 


การทำความรู้จักกับตัวเองให้มากขึ้นไม่จำเป็นต้องใช้เทคโนโลยีใดๆ แค่พกกระดาษและปากกาติดตัวเอาไว้แล้วบันทึกพฤติกรรมของเราแค่นี้เราก็รู้จักตัวเรามากขึ้น

เป้าหมายของการบันทึกไม่ใช่การจับผิด แต่เป็นการทำความรู้จักกับตัวเอง การกำจัดนิสัยที่ไม่ดีต้องใช้ทั้งเวลาและความพยายาม เราอาจจะไม่สามารถทำสำเร็จได้โดยเร็ว แต่การที่เราหันมาใส่ใจตัวเราเองย่อมทำให้เราเป็นคนที่ดีขึ้นอย่างแน่นอน
ข้อมูลอ้างอิง : https://jamesclear.com/how-to-break-a-bad-habit
 

SHARE
Writer
Stikpost
Readaholic / INFJ
เพจนี้เป็นเหมือน sandbox ของผมครับ เอาไว้ฝึกปรือการเขียน เอาไว้ทดลองเขียนแนวคิดต่างๆ เอาไว้แบ่งปันสิ่งที่ผมพบเจอ เพราะงั้นบางทีเนื้อหาอาจจะมีหลายๆแนว หวังว่างานเขียนของผมจะมีประโยชน์และทำให้ผู้อ่านเพลินไปกับมันนะครับ

Comments

originalswag
5 months ago
ขอบคุณนะคะ อยากเป็นคนที่ดีขึ้นค่ะ ในข้อความนี่พูดคล้ายๆ ที่คุณหมอให้ทำบันทึกพฤติกรรม กับความรู้สึกขณะนั้นเลย :)
Reply